info
De ene vraag roept de andere op. Dat blijf je houden.

FAQ: Veel gestelde vragen

... en de antwoorden.

Waarom nou Van Heutsz?

Hij is de meest omstreden militair uit de Nederlandse geschiedenis. Hij nam ontzettend foute beslissingen. En hij nam uitstekende initiatieven. Een man van extremen. Nergens anders zie je zo scherp de ethische dilemma's van zijn tijd als in dit leven en deze carrière. Twee voorbeelden.
Van Heutsz wilde vrede en rust scheppen - kan de prijs die een bevolking daarvoor betaalt ook te hoog zijn?
Hij probeerde op veel gebieden Indië te ontwikkelen - maar de koloniale gezagstructuur moest hij strikt handhaven. Vaak botste hij op grenzen. Van Heutsz bezat een legendarisch temperament, dat snel ontvlamde. Zijn nota's en brieven tonen feilloos de pijnpunten.
Denken over Van Heutsz is denken over de spanning tussen civiele doelen en militaire middelen en over de verhouding tussen macht en veiligheid. Kijk naar de wereld van vandaag. We hebben alle kennis nodig die er is.

   

Geeft u lezingen over Van Heutsz?

Dat doe ik, en met genoegen. Dit jaar is het 90 jaar geleden dat Van Heutsz een staatsbegrafenis kreeg - drie jaar na zijn dood. Het was een nationaal evenement. Speciaal hiervoor werd een detachement KNIL militairen naar Nederland gezonden. Aansluitend op de begrafenis van donderdag 9 juni 1926 reisden de manschappen zo'n honderd dagen door Nederland: overal werden ze allerhartelijkst ontvangen, ook door Wilhelmina. Mail mij, nodig mij uit, dan praten we over dit merkwaardige en bijna vergeten deel van de Nederlandse geschiedenis.

   

Het was toch een foute tijd.

Ja en nee tegelijkertijd. Neem nu de aanleg van wegen. Elke bevolkingsgroep die handel dreef, had daar voordeel van. Transport ging sneller en beter. Dat was goed. Maar die wegen werden niet echt aangelegd door vrijwilligers of goed betaalde werkkrachten. Dat was dwang. Fout. Het is een balans met veel plussen en minnen. Maar het principe is natuurlijk gek, dat je naar een land gaat en zegt: nu zijn jullie onze kolonie.
Dat is het interessante aan het leven van Van Heutsz: al die morele vragen en ethische dilemma's over oorlog. Hij zat er middenin. De regering in Nederland beleefde het vooral achter de bureautjes waar ze rapporten schreven. Van Heutsz was tegelijkertijd militair en bestuurder, landvoogd van Indië, dienaar van de Nederlandse kroon. Allemaal tegenstrijdigheden. Ga er maar aanstaan.
Hij deed het. De hamvraag is: hoe?

De Locomotief, 1 augustus 1889

   

Staat hij op een film?

Ja, maar die zijn nog zoek. Denkt u even mee. In 1904 werd Van Heutsz in Nederland ingehaald als de pacificator van Atjeh. En er is meer, in totaal zijn er drie films: Schitterende huldiging van generaal van Heutsz te 's-Gravenhage. Hotel des Indes. Intocht van Zijne Excellentie Generaal van Heutsz en familie te 's-Gravenhage in 1904. Productiemaatschappij Alberts Frères. Rede van Generaal van Heutsz. Maatschappij voor Wetenschappelijke Cinematografie, 1913. De aanbieding van de onafhankelijkheidsvlag door Generaal v. Heutsz Maatschappij voor Wetenschappelijke Cinematografie, 1913. Deze films zijn zoek. Het filmarchief in Amsterdam heeft ze niet. Waarschijnlijk liggen ze ergens op zolder, het zijn 35 mm films. Formaat bonbondoosje. Kijkt u de volgende keer even goed wat er ook alweer ligt?

De mannen